GẶP BÁC

HOÄI ÑOÀNG CHÆ ÑAÏO XUAÁT BAÛN
Chuû tòch Hoäi ñoàng
TS. NGUYEÃN THEÁ KYÛ
Phoù Chuû tòch Hoäi ñoàng
TS. NGUYEÃN DUY HUØNG
Thaønh vieân
TS. NGUYEÃN AN TIEÂM
TS. KHUAÁT DUY KIM HAÛI
NGUYEÃN VUÕ THANH HAÛO

Cuoán saùch naøy ñöôïc bieân soaïn döïa treân cuoán
Gaëp Baùc cuûa nhaø vaên Nguyeãn Huy Töôûng (Nhaø
xuaát baûn Vaên ngheä, Haø Noäi, 1955), coù boå sung
moät soá trích ñoaïn taùc phaåm cuûa cuøng taùc giaû veà
Chuû tòch Hoà Chí Minh. Trong saùch coù söû duïng
moät soá hình aûnh do gia ñình nhaø caùch maïng, nhaø
thô Leâ Taát Ñaéc cung caáp. Ngöôøi bieân soaïn xin
ñöôïc baøy toû ôû ñaây loøng bieát ôn saâu saéc ñoái vôùi nhaø
caùch maïng tieàn boái, ñoàng thôøi cuõng laø ngöôøi baïn,
ngöôøi ñoàng chí cuûa thaân phuï mình. Xin caûm ôn baø
Leâ Thanh Ñònh, con gaùi cuûa cuï Leâ Taát Ñaéc ñaõ
nhieät tình cung caáp vaø cho pheùp chuùng toâi söû
duïng nhöõng hình aûnh quyù giaù ñoù!
Ngöôøi bieân soaïn

Nguoàn aûnh söû duïng:
- Gia ñình cuï Leâ Taát Ñaéc:
aûnh caùc trang 34, 44, 52, 54, 56, 76.
- Gia ñình nhaø vaên Nguyeãn Huy Töôûng:
aûnh caùc trang 67, 83.
- Thoâng taán xaõ Vieät Nam:
aûnh caùc trang 17, 24, 64, 69.

5

CHUù dAãN CUÛA NHAø XUAÁT BAÛN
Thöïc hieän Ñeà aùn trang bò saùch cho cô sôû xaõ,
phöôøng, thò traán naêm 2012, Nhaø xuaát baûn Chính trò
quoác gia - Söï thaät phoái hôïp cuøng Nhaø xuaát baûn
Kim Ñoàng xuaát baûn cuoán saùch Gaëp Baùc. Noäi dung
cuoán saùch ñöôïc bieân soaïn döïa treân cuoán Gaëp Baùc
cuûa nhaø vaên Nguyeãn Huy Töôûng (Nhaø xuaát baûn
Vaên ngheä, Haø Noäi, 1955), vaø moät soá trích ñoaïn taùc
phaåm cuûa cuøng taùc giaû vieát veà Chuû tòch Hoà Chí
Minh. Qua caùc baøi vieát, maåu chuyeän, ngöôøi ñoïc
hieåu roõ hôn nhöõng coáng hieán to lôùn cuûa Chuû tòch
Hoà Chí Minh ñoái vôùi söï nghieäp caùch maïng Vieät
Nam, ñaëc bieät laø tình yeâu thöông, loøng kính troïng
voâ bôø cuûa nhaân daân ta noùi chung, cuûa taùc giaû noùi
rieâng ñoái vôùi Chuû tòch Hoà Chí Minh, Ngöôøi ñaõ coáng
hieán troïn ñôøi mình cho söï nghieäp giaûi phoùng daân
toäc cuûa nhaân daân Vieät Nam, goùp phaàn to lôùn vaøo
cuoäc ñaáu tranh chung cuûa caùc daân toäc vì hoøa bình,
ñoäc laäp daân toäc, daân chuû vaø tieán boä xaõ hoäi.
Xin traân troïng giôùi thieäu cuoán saùch cuøng
baïn ñoïc.
Thaùng 10 naêm 2012
NHAØ XUAÁT BAÛN CHÍNH TRÒ QUOÁC GIA - SÖÏ THAÄT

7

LÔøI GIÔùI THIEÄU

C

aùch maïng Thaùng Taùm thaønh coâng,
nöôùc Vieät Nam Daân chuû Coäng hoøa ñöôïc

thaønh laäp. Nhaân daân haùo höùc ñoùn chaøo Chính
phuû môùi - Chính phuû laâm thôøi nöôùc Vieät Nam
Daân chuû Coäng hoøa do Hoà Chí Minh laøm Chuû
tòch. Nhöng Hoà Chí Minh laø ai? Cho ñeán luùc
aáy, moät soá ngöôøi Vieät Nam thöùc thôøi môùi chæ
bieát ñeán nhaø caùch maïng Nguyeãn AÙi Quoác, vôùi
nhöõng caâu chuyeän veà cuoäc ñôøi hoaït ñoäng caùch
maïng nhuoám maøu huyeàn thoaïi cuûa Ngöôøi. Coøn
Hoà Chí Minh? Lieäu coù phaûi chính laø nhaø caùch
maïng Nguyeãn AÙi Quoác? Suoát moät thôøi gian sau
Caùch maïng Thaùng Taùm, ngöôøi ta baên khoaên
vôùi caâu hoûi aáy. Ñieàu naøy caøng cho thaáy, nhu caàu
tìm hieåu veà laõnh tuï laø raát quan troïng trong ñôøi
soáng tinh thaàn cuûa ngöôøi daân, ñaëc bieät laø khi
ñaát nöôùc môùi giaønh ñöôïc ñoäc laäp.
Nhaø vaên Nguyeãn Huy Töôûng ñoàng thôøi cuõng
laø moät nhaø caùch maïng, hoaït ñoäng trong lónh
vöïc vaên hoùa, vaên ngheä. Naêm 1943, khi môùi
9

ngoaøi ba möôi tuoåi, oâng tham gia nhoùm Vaên
hoùa cöùu quoác, hoaït ñoäng trong phong traøo bí
maät cuûa Vieät Minh. Thaùng 8-1945, oâng ñöôïc cöû
ñi döï Quoác daân ñaïi hoäi ôû Taân Traøo - Hoäi nghò
quyeát ñònh Toång khôûi nghóa giaønh chính quyeàn
trong caû nöôùc. Caùch maïng Thaùng Taùm thaønh
coâng, Nguyeãn Huy Töôûng ñöôïc giao nhieàu troïng
traùch trong Hoäi Vaên hoùa cöùu quoác, Ban Trung
öông vaän ñoäng ñôøi soáng môùi, Ñoaøn baùo chí
Vieät Nam… Taïi kyø baàu cöû Quoác hoäi khoùa I ngaøy
06-01-1946, Nguyeãn Huy Töôûng ñöôïc baàu laøm
Ñaïi bieåu Quoác hoäi tænh Baéc Ninh. Toaøn quoác
khaùng chieán choáng thöïc daân Phaùp xaâm löôïc,
cuøng vôùi nhaø vaên Nguyeãn Ñình Thi, oâng ñöôïc
giao nhieäm vuï toå chöùc ñöa caùc vaên ngheä só leân
chieán khu tham gia cuoäc khaùng chieán tröôøng
kyø. Trong nhöõng naêm thaùng caùch maïng vaø
khaùng chieán aáy, Nguyeãn Huy Töôûng ñaõ coù moät
soá laàn ñöôïc gaëp Baùc vaø vieát veà Ngöôøi.
Qua caùc baøi vieát veà Chuû tòch Hoà Chí Minh,
baét ñaàu töø dòp ñöôïc gaëp Ngöôøi trong leã chuùc
thoï 19-5-1946, Nguyeãn Huy Töôûng thuoäc moät
trong nhöõng ngöôøi ñaàu tieân coù vinh döï ñöôïc
vieát veà Chuû tòch Hoà Chí Minh, noùi nhö nhaø vaên
Phong Leâ: Thoûa maõn moät nhu caàu tinh thaàn lôùn
cuûa nhaân daân trong cuoäc ñoåi ñôøi cuûa daân toäc
sau naêm 1945. Qua caùc trang ghi linh hoaït naøy,
Nguyeãn Huy Töôûng cuõng laø ngöôøi sôùm phaùt
10

hieän ra caùi giaûn dò, caùi thöôøng ngaøy cuûa moät
con ngöôøi vó ñaïi, con ngöôøi trong söï ngöôõng moä,
thaønh kính cuûa daân toäc.
Vôùi con maét cuûa Nguyeãn Huy Töôûng, Chuû
tòch Hoà Chí Minh laø hieän thaân cuûa nhöõng gì
bình dò nhaát, nhöng cuõng laø nhöõng gì thieát yeáu
nhaát, nhö oâng töøng ghi laïi caûm nghó veà Baùc
trong nhaät kyù ngaøy 24-10-1947: “Caû ñeán ngoïn
luùa cuõng gôïi hình aûnh Hoà Chí Minh”. Vaø oâng töï
hoûi: “Sao chöa coù kòch, coù tieåu thuyeát taû ngöôøi
anh huøng aáy? Coù khi khoâng phaûi taû, nhöng
nhaân vaät vaãn troäi leân, ñeïp ñeõ, lôùn lao vaø ôû ñaâu
cuõng coù maët”.
Tình caûm thieâng lieâng maø cuõng thaät gaàn
guõi aáy, moät khi coù ñieàu kieän theå hieän thaønh
tieåu thuyeát, thaønh kòch nhö nhaø vaên mong
muoán, chaéc chaén seõ ñem ñeán cho baïn ñoïc
nhöõng trang chaân thöïc vaø caûm ñoäng veà Baùc.
Tieác raèng nhaø vaên ñaõ ra ñi quaù sôùm1, ñeå laïi
nhieàu döï ñoà saùng taùc, trong ñoù coù taùc phaåm veà
Chuû tòch Hoà Chí Minh.
Tuy nhieân, qua moät soá baøi baùo, taäp saùch,
Nguyeãn Huy Töôûng ñaõ coù dòp theå hieän tình caûm
ñaëc bieät cuûa mình veà Baùc theo moät caùch rieâng:
1. Nguyeãn Huy Töôûng maát ngaøy 25-7-1960, khi môùi
48 tuoåi.

11

khi tröïc tieáp qua caûm nhaän cuûa taùc giaû, khi
giaùn tieáp qua lôøi caùc nhaân vaät truyeän kyù, truyeän
phim, bao giôø laõnh tuï Hoà Chí Minh cuõng hieän
dieän moät caùch thaät gaàn guõi maø cuõng heát söùc
lôùn lao, raát giaûn dò, laõo thöïc maø cuõng ngôøi aùnh
haøo quang. Bôûi vì, nhö moät chaân lyù, Ngöôøi laø
Hoà Chí Minh!
Xin traân troïng giôùi thieäu cuøng baïn ñoïc moät
soá trang vieát, tuy khoâng nhieàu, nhöng thaám ñaãm
chaân tình cuûa nhaø vaên veà Baùc Hoà kính yeâu.
NGöÔøI BIEâN sOAÏN

12

“VAøI CAùI LAù NHOÛ CUÛA mOÄT CAây
ÑAÏI THOÏ”1

T

oâi trình baøy ôû ñaây moät soá nhöõng baøi töôøng

thuaät cuûa toâi vieát veà Hoà Chuû tòch, sau

nhöõng laàn toâi ñöôïc gaëp Baùc.
Trong taäp saùch naøy, toâi khoâng coù caùi tham
voïng noùi leân söï nghieäp vó ñaïi cuûa Ngöôøi. Toâi chæ
keå moät vaøi chuyeän nhoû, khoâng lieân tieáp, chuyeän
sau vôùi chuyeän tröôùc caùch quaõng nhau haèng naêm.
Nhöõng baøi töôøng thuaät naøy chæ coù tính chaát phieán
dieän, chæ laø moät vaøi caùi laù nhoû cuûa moät caây ñaïi
thoï. Noù khoâng noùi leân ñöôïc caùi khoâng khí töng
böøng, aám aùp cuûa nhöõng buoåi gaëp, cuõng khoâng noùi
leân ñöôïc moät caùch sinh ñoäng, caùi hình aûnh giaûn
dò maø lôùn lao cuûa Ngöôøi. Hình aûnh aáy thöôøng ñeå
laïi cho chuùng ta sau nhöõng khi ñöôïc troâng thaáy
Ngöôøi, ñöôïc nghe Ngöôøi noùi, moät aán töôïng saâu
saéc, khoâng bao giôø queân, vaø laøm cho chuùng ta,
1. Lôøi noùi ñaàu cuûa taùc giaû trong taäp Gaëp Baùc - Nhaø xuaát
baûn Vaên ngheä, 1955. Ñaàu ñeà do ngöôøi bieân soaïn (BS) ñaët.

13

moãi khi nhôù laïi, vui töôi, vöõng chí, vöôn leân
phaán ñaáu.
Gom goùp nhöõng maåu chuyeän nhoû aáy ôû ñaây, toâi
chæ coù yù laø nhaân dòp ngaøy 19 thaùng 5 naêm nay1,
toaøn daân, toaøn quoác chuùng ta vui möøng kyû nieäm
sinh nhaät Baùc, trong hoaøn caûnh hoøa bình trôû laïi,
toû taám loøng kính yeâu, bieát ôn vaø trung thaønh cuûa
toâi ñoái vôùi laõnh tuï. Toâi cuõng mong raèng nhöõng
anh chò em ñaõ coù dòp gaëp Baùc, hoaëc ít hoaëc nhieàu,
seõ ñoùng goùp nhöõng taøi lieäu soáng cuûa mình vaøo vieäc
xaây döïng moät cuoán chuyeän Hoà Chí Minh. Nhöõng
chuyeän veà ñôøi soáng thaân maät cuûa Chuû tòch, nhöõng
cöû chæ, nhöõng lôøi noùi cuûa Ngöôøi, coù caùi phong thaùi
nhöõng chuyeän, nhöõng cöû chæ, nhöõng lôøi noùi cuûa
nhöõng vò hieàn thuôû tröôùc. Noù ñeàu bao haøm moät
noäi dung tö töôûng, chính trò saâu xa, dieãn ñaït moät
caùch noâm na, moäc maïc, thöôøng thöôøng baèng
nhöõng hình aûnh thoâng tuïc, cuï theå, bình dò, soi
saùng vaán ñeà. Noù coù moät giaù trò giaùo duïc raát cao,
bao giôø cuõng toûa ra moät höông vò thanh thoaùt,
yù nhò, thaám thía, vaø laøm naûy nhöõng nuï cöôøi laïc
quan, tin töôûng ñi leân.
TAùC GIAÛ

1. Naêm 1955 (BS).

14

19-5-1946

-A

nh chò em ñeán chuùc thoï toâi phaûi

khoâng?
Ñoù laø caâu hoûi ñaàu tieân cuûa Chuû tòch khi Cuï
vaøo phoøng khaùch. Sau khi vui veû môøi chuùng toâi
ngoài, Cuï tieáp ngay:
- Caùi oâng nhaø baùo naøo coâng boá ngaøy sinh cuûa
toâi thaät ñaùng phaït. Tröôùc heát toâi chöa thaáy caùi
giaø laø gì, ngoaøi naêm möôi tuoåi chöa goïi laø giaø. Sau
nöõa, chuùng ta ñang ôû thôøi kyø coâng taùc, chöa phaûi
luùc caàn ñeán hình thöùc leã nghi nhö chuùc thoï.
Buoåi saùng muøa heø hoâm ñoù, nöôùc da cuûa Chuû tòch
aùnh moät maøu hoàng khoûe maïnh, vaø ñoâi maét saùng
ngôøi, quaû thaät, laø ñoâi maét cuûa moät thanh nieân.
Coù maáy ñoaøn theå cuøng vaøo chung ñeå chuùc thoï.
Giôùi thieäu ñeán UÛy ban Ñôøi soáng môùi1, Cuï boãng
hoûi nhö níu laïi:
1. Teân chính thöùc laø Ban Trung öông vaän ñoäng ñôøi soáng
môùi, ñöôïc thaønh laäp ngaøy 03-4-1946, coù nhieäm vuï giaùo duïc
vaø vaän ñoäng caùn boä, nhaân daân thöïc hieän: caàn, kieäm, lieâm,
chính, ñoàng thôøi xoùa boû nhöõng tö töôûng vaø taäp quaùn laïc
haäu cuûa cheá ñoä thöïc daân phong kieán. Nguyeãn Huy Töôûng laøm
Toång thö kyù Ban Trung öông vaän ñoäng ñôøi soáng môùi (BS).

15

- Ñôøi soáng môùi laø ai?
Ñoùng khung caâu chuyeän, Cuï hoûi doàn daäp,
chaêm chuù, khoâng cho chuùng toâi laûng sang vaán ñeà
khaùc. Buoåi chuùc thoï Hoà Chuû tòch boãng bieán thaønh
moät cuoäc thaûo luaän raùo rieát vaø thaân maät veà ñôøi
soáng môùi.
- Chuù cho toâi bieát cuoäc vaän ñoäng ñôøi soáng môùi
ñeán ñaâu roài?
- Thöa Cuï, toâi ñaùp, chuùng toâi ñaõ baét ñaàu baèng
söï chia ra caùc ban nghieân cöùu, toå chöùc, v.v., nhöng
coâng vieäc chính laø ñònh roõ caùi höôùng cho ñôøi soáng
môùi. Maáy khaåu hieäu “Caàn, kieäm, lieâm, chính”
chuùng toâi xeùt ra vöøa khoâng ñuû, vöøa coå...
- Coå! Laï quaù, theá côm caùc cuï aên ngaøy xöa, baây
giôø mình aên cuõng coå aø? Khoâng khí mình thôû cuõng
coå aø?
Khoâng khí trôû neân naùo nhieät, vui veû. Lôøi noùi
cuûa Chuû tòch laøm nôû moät tieáng cöôøi chung.
- Thöa Cuï, toâi caõi laïi baèng caùch noùi tieáp caâu
mình ñang noùi dôû, sau maáy buoåi hoïp, UÛy ban vaän
ñoäng Ñôøi soáng môùi ñaõ ñònh roõ ba nguyeân taéc cho
ñôøi soáng môùi laø: Daân toäc, daân chuû, khoa hoïc.
Chuû tòch nhö ngô ngaùc tröôùc nhöõng danh töø to
lôùn cuûa toâi. Thöïc tình, toâi lo: neáu Chuû tòch khoâng
hieåu thì quaàn chuùng hieåu sao ñaây. Maø quaû thaät,
Cuï ñöùng haún veà phía quaàn chuùng. Cuï noùi:
- Hay laém, nhöng mình phaûi xem ñoàng baøo
baây giôø caàn gì? Daân queâ ñaõ maáy ngöôøi hieåu roõ theá
16

Nhaân daân Thuû ñoâ haân hoan chaøo möøng Baùc,
thaùng 1-1946.

naøo laø daân chuû, khoa hoïc? Toâi hoûi thaät chuù, chuù
ñi vaän ñoäng ñôøi soáng môùi thì chuù laøm gì tröôùc?
Moïi ngöôøi nhìn nhau vaø rieâng toâi khoâng giaáu
noåi veû boái roái. Toâi noùi veà tuyeân truyeàn, veà toå chöùc...
Cuï laéng nghe. Moät hoïa só ngoài ñoái dieän vôùi Cuï ôû
cuoái baøn, laëng leõ ghi treân giaáy hình aûnh vò Chuû
tòch hoøa nhaõ. Khi toâi noùi heát, Cuï laéc ñaàu nhìn toâi,
nhìn moïi ngöôøi, tay gaân guoác voã vaøo buïng vaø noùi:
- Tröôùc heát laø caùi naøy. Daân chuùng caàn caùi naøy
tröôùc heát. Phaûi aên ñaõ, chuù khoâng aên gì thì chuù ñi
tuyeân truyeàn ñöôïc khoâng? Maø muoán aên thì phaûi
laøm gì?
- Phaûi laøm vieäc, moät anh baïn noùi.
- Ñuùng, phaûi laøm vieäc, phaûi sieâng naêng, theá laø
“caàn” ñaáy. ÖØ, muoán duøng caùi tieáng gì hôn cuõng
17

ñöôïc, nhöng ñieàu coát yeáu laø khaåu hieäu phaûi thieát
thöïc. Ví duï baây giôø vaän ñoäng taäp theå thao maø laïi
hoâ haøo ñaùnh tennít thì ñaõ maáy ngöôøi coù tieàn mua
quaû ban, caây vôït? ÔÛ ñaây, ngay tröôùc Baéc Boä Phuû,
nhieàu anh em cöù ra ñöôøng chaïy, taäp luyeän vôùi nhau,
khoâng toán maáy maø vaãn khoûe, vui laém. Phaûi thieát
thöïc nhö theá môùi ñöôïc, maø ñöøng neân tung ra nhieàu
khaåu hieäu quaù. Ít maø thöïc hieän ñöôïc ñeán nôi ñeán
choán thì hôn. Sau nöõa, muoán cho vieäc vaän ñoäng coù
keát quaû, thì ngöôøi ñi vaän ñoäng phaûi laøm gì?
Caû boïn chuùng toâi, ngöôøi baøn theá naøy, ngöôøi
baøn theá khaùc. Cuï chaäm raõi noùi moät caùch nghieâm
trang:
- Mình phaûi laøm göông. Vaø sôï chuùng toâi hoaøi
nghi, Cuï nhaéc laïi:
- Mình phaûi laøm göông.
Cuï ñöa maét nhìn moïi ngöôøi nhö ñeå caên daën
ñieàu ñoù. Chôït Cuï chæ vaøo coå toâi vöøa cöôøi vöøa noùi:
- Ví nhö chuù ñi tuyeân truyeàn ñôøi soáng môùi maø
coå coøn ñeo caùi “kia” (töùc laø caùi cavaùt hoâm ñoù toâi
ñeo ñeå ñi chuùc thoï Cuï) thì chuù hoâ haøo giaûn dò theá
naøo ñöôïc?
Ñeán ñaây Cuï ñöùng daäy vì coù khaùch ñang chôø.
Maáy anh maø toâi khuyeân neân thaét cavaùt hoâm ñoù
nhìn toâi moät caùch khoâi haøi.
(Tieân phong, 1-6-1946)

18

mAåU CHUyEÄN BEâN ÑöÔøNG sAéT1

-C

uï theá naøo?

- Cuï coù ñöôïc khoûe khoâng?

- Cuï ñen ñi nhieàu.
- Toùc Cuï baïc quaù!
- Cuï giaø ñi nhieàu.
- Chaéc laø Cuï lo nghó quaù.
- Thoâi, theá laø yeân loøng, khoûi thaáp thoûm. Cuï cöù
veà ñeán nöôùc laø möøng roài. Cuï coøn ôû Taây ngaøy naøo
laø coøn lo ngaøy aáy.
- Taøu Cuï coù ñoã ôû ga ta khoâng?
- Khoâng. Töôûng ñoã ôû ga ta ñeå ñöôïc bieát maët Cuï,
ñeå nghe Cuï noùi. Chaû ñöôïc nghe Cuï noùi bao giôø.
1 Sau nhieàu thaùng qua Phaùp vôùi tö caùch laø Thöôïng
khaùch cuûa Chính phuû Phaùp, trung tuaàn thaùng 10-1946
Hoà Chuû tòch veà ñeán Haûi Phoøng. Töø ñaây, Ngöôøi ñi taøu hoûa
veà Haø Noäi. Nhaân daân nghe tin, ñöùng ñôïi haøng giôø suoát hai
beân ñöôøng saét ñeå ñoùn möøng Ngöôøi.
Ngaøy naøy (21-10-1946) veà sau ñöôïc laáy laøm Ngaøy
truyeàn thoáng cuûa ngaønh Ñöôøng saét Vieät Nam (BS).

19

- Thoâi, nhöng maø cuõng vui. Cuï noùi ôû ñaâu, caû
vôùi Phaùp nöõa, thì cuõng laø noùi cho daân, cho chuùng
mình, ñi ñaâu maø thieät.
- Taøu ñeán roài kia kìa!
- Hoà Chuû tòch muoân naêm!
- Caùc anh töï veä baûo baø con ñöøng coù nhaûy xoâ
vaøo taøu theá.
- Sao taøu ñi nhanh theá. Coù troâng thaáy Cuï
khoâng?
- Ñuoåi theo taøu kòp ñaáy.
- Kìa caùi baùc Teøo, coõng vôï chaïy theo taøu, dô
daùng chöa?
- Thoâi ñöôïc, Cuï veà noù vui, theá môùi laø vui kia
ñaáy.
- Caùi gì maø reo raàm leân theá ñaáy?
- Ñaáy Cuï vaãy tay ñaáy.
- Ñaâu. Chen theá naøy thì cheát beïp maát thoâi.
- Cuï vaãy ñaáy. Cuï vaãy maõi theá coù moûi khoâng?
- Maét laõo loøa, chaúng thaáy gì laø gì caû.
- Baùc Hoà ñaâu haû u?
- Meï maøy, treû con ôû Haø Noäi môùi ñöôïc goïi laø
Baùc, ôû ñaây maøy phaûi goïi laø Cuï, con nhôù.
- Ai baûo u maøy theá, chæ daïy con toaøn caùi laùo.
Treû con ôû ñaâu cuõng ñöôïc goïi laø Baùc Hoà.
- Phaûi, Cuï goïi chaùu laø chaùu caû nöôùc, chöù rieâng
gì Haø Noäi, roõ dôù daån caùi baùc gaùi.
- Con cöù goïi laø Baùc Hoà nhôù.
- Baùc Hoà ñaâu?
20

- Sao con laïi khoùc? Cuï ñang vaãy maøy ñaáy.
- Ñaâu? Em cho Baùc Hoà mieáng saén naøy.
- Meï maøy, baån nhö haáu aáy maø laïi daùm bieáu Cuï.
- Caùi baùc naøy môùi laï, ñi ñoùn Cuï maø cöù chöûi
con leøm beøm aáy thoâi. Taøu khoâng ñoã ñaõ böïc caû
mình ra. Cuï yeâu treû, maø cöù laøm nhö Cuï gheùt treû
khoâng baèng.
- Thoâi, caùc ngöôøi aï. Cuï vaãy tay baûo veà ñaáy. Cuï
muoán noùi chuyeän vôùi baø con ta laém ñaáy. Chæ taïi
caùi ban toå chöùc ôû Haø Noäi hoï veõ vôøi thaønh ra taøu
khoâng ñoã ôû ñaây. Chaïy thôû khoâng ra.
- Ñau xoùc quaù. Cuõng may maø aên côm töø saùng
ñeå ñi ñoùn Cuï, chöù khoâng cöù nhöõng chaïy cuõng ñuû
cheát roài. Kìa cuï ñaùm OÁc baûy möôi tuoåi ñaàu maø
chaïy khoûe theá. Theá naøo cuï?
- Toâi maø ñöôïc treû nhö caùc anh thì taøu chaïy
theá chöù chaïy nöõa cuõng ñuoåi kòp.
- Cuï giaø maø khoûe thaät.
- Chuyeän, Cuï Hoà baûo ngöôøi giaø phaûi khua gaäy
ñi tröôùc maø lò.
- Tieáng gì aàm aàm theá nhæ?
- ÔÛ ga döôùi ngöôøi ta ñang reo haún thoâi. Vui
quaù nhæ? Mình ñeû vaøo giôø naøo maø voâ duyeân theá.
- Chæ nhöõng ngöôøi treân taøu laø söôùng. Tha hoà
maø nhìn Cuï, tha hoà maø nghe Cuï noùi.
- Cuï noùi, Cuï hay ho, phaûi khoâng?
- Cuï ho nhö theá maø Taây sôï ra daùng ñaáy.
21

- Cuï gioûi thaät ñaáy chöù lò. Caû theá giôùi bieát teân.
Xem phen naøy nöôùc Nam coù môû maøy môû maët
khoâng naøo.
- Sao thaèng Tyù noù khoùc theá?
- Boá noù aï. Noù cöù laên ra ñoøi bieáu Cuï mieáng
saén naøy.
- Theá laø noù toát vôùi Cuï chöù sao, baø laïi coøn cöôøi noù?
- Thoâi xeáp côø bieån, ta veà ñi.
- Ñöùng moät tí nöõa.
- Coøn gì nöõa ñaâu. Hay ñeå ngaém caùc anh töï veä?
- Maø caùc anh aáy cuõng veà ñöôïc roài, sao cöù ñöùng
trô ra theá kia?
- Veà chöù?
- Luùc taøu Cuï ñi qua sao maø söôùng theá. Phöông
ngoân coù caâu queân heát söï ñôøi, thaät laø ñuùng.
- Baây giôø veà noù cöù theá naøo aáy. Buoàn buoàn laø.
- Giaù taøu baây giôø laïi trôû laïi ñaây nhæ? Keå taát caû
nhöõng ngöôøi ôû hai beân ñöôøng taøu cöù ñaáu söùc maø
co taøu laïi cuõng ñöôïc, boïn mình cuõng daïi.
- Thaät laø laån thaån.
- Ñaáy reo ñaáy, haùt ñaáy. Haø Noäi thì baây giôø laø
ñoùn to laém roài. Bieát theá cöù ra böøa Haø Noäi töø hoâm
qua, theá naøo chaû ñöôïc nghe Cuï noùi.
- Hoâm nay, phaûi vui môùi ñöôïc, vui thöïc söï cho
boõ bao nhieâu ngaøy lo Cuï ôû Phaùp khoâng bieát theá naøo.
- Anh Baøng ôi, cho con veà thoâi.
- Vaâng.
- Chaùu noù baûo coøn troâng thaáy taøu.
22

- Ñaâu? Thaät aø?
- Phaûi roài, aø khoâng phaûi. Töôûng laø khoùi taøu.
Nhöng deã laø ñaùm maây.
...........
Ngöôøi vaãn troâng laïi. Caùnh tay Ngöôøi ñaõ moûi
nhöng vaãn coøn vaãy. Vaãy ñaõ laâu, maø Ngöôøi vaãn chæ
laø môùi baét ñaàu vaãy, vì choã naøo cuõng baøy ra quang
caûnh gioáng nhau: côø bieån, coång chaøo, anh chaên
traâu, chò caét coû, cuï giaø choáng gaäy, ngöôøi ñaøn baø
boàng con, vaø, oâi hình aûnh thaân yeâu, ñoaøn em beù
oàn aøo, nhaûy nhoùt nhö ñaøn chim saùo, tieáng ca nhaáp
nhoâ nhö soùng luùa. Vaø ñaøng sau hoï, noái lieàn vôùi
hoï, nhö caùi ñuoâi daøi cuûa moät con coâng ñang muùa,
laø caùi caùnh ñoàng meânh moâng, ñöôïc muøa, ñang
daâng muoân maøu xanh khaùc nhau leân aùnh saùng
vaøng cuûa moät ngaøy ñaïi hoäi. Ngöôøi vaø caûnh vaät nôû
moät nuï cöôøi ñaéc thaéng. Ñaây laø moät ngaøy thu naëng
tróu nhöõng keát quaû, ñaây cuõng laø moät ngaøy xuaân
cuûa daân toäc ñang traøo leân trong moät cuoäc hoài sinh.
Moïi ngöôøi thaáy mình nheï nhoõm vì truùt ñöôïc
gaùnh naëng lo aâu. Gaùnh lo aâu Ngöôøi vaãn mang
treân bao nhieâu ñôït soùng cuûa moät cuoäc haønh trình
daøi roäng.
Trong caëp maét saùng ngôøi vaø saâu roäng, aån moät
noãi nieàm thaéc maéc, moät moái lo cuûa ngöôøi “lo tröôùc
caùi lo cuûa thieân haï”, nhöng göông maët saïm gioù bieån,
vaãn aùnh leân moät haøo quang töôi saùng cuûa yù vui.
Ngöôøi khoâng quaù neä nhö nhaø hieàn trieát thôøi xöa,
23

Hoà Chuû tòch treân toa taøu töø Haûi Phoøng veà Haø Noäi,
21-10-1946

chæ vui sau khi thieân haï vui, ngöôøi thaønh thaät vui
caùi vui chung cuûa thieân haï. Caùi vui trieäu chöùng cuûa
thaéng lôïi. Vì coù cuoäc thaéng lôïi ngoaïi giao naøo, röïc
rôõ ñeán ñaâu, coù theå saùnh vôùi cuoäc thaéng lôïi veà noäi
trò? Ngöôøi vaø caûnh vaät nôû moät nuï cöôøi ñaéc thaéng.
- Vua cuõng chaúng ñöôïc ñoùn möøng nhö theá.
Nhöõng lôøi baøn taùn cuûa daân gian thöôøng bao
haøm moät chaân lyù tuyeät ñoái. Coù bao giôø daân laïi
yeâu vua, vì vua laø moät caùi gì khaùc hoï. Khoâng
long troïng, khoâng lôùn lao sao ñöôïc khi ngöôøi maø
hoï ñoùn möøng ñaây chæ laø hoï, cuøng vôùi hoï chæ laø
moät, maø hoï chính laø chuùa teå cuûa xöù naøy. Cho
neân xe khuaát ñi, khoâng phaûi Hoà Chí Minh xa
caùch hoï maø laø Hoà Chí Minh toûa ra, hoøa vaøo hoï,
24

thaønh ra hoï, vôùi nhöïa soáng doài daøo, vôùi loøng nhaân
aùi bao truøm, vôùi söùc ñaáu tranh deûo dai, vôùi chí
quaät cöôøng ñanh theùp. Ta töùc laø Hoà Chí Minh,
Hoà Chí Minh töùc laø ta, taøu chôû Hoà Chí Minh ñi,
nhöng Hoà Chí Minh vaãn ñaâu ñaây. OÂi laãn loän say söa!
Khoâng bieát Hoà Chí Minh naøo ñi ñoùn Hoà Chí Minh
naøo? Hoà Chí Minh! Hoà Chí Minh! Hai möôi trieäu1
Hoà Chí Minh! Hoà Chí Minh lôùn lao bieát bao! Ta
lôùn lao bieát bao!
(Tieân phong, 1-11-1946)

1. Daân soá nöôùc ta khi ñoù laø hai möôi trieäu ngöôøi (BS).

25

HOÀ CHUÛ TòCH NAêm NAy1

M

oät con ñöôøng saïch seõ vaø daøi daãn toâi vaøo.

Toâi coù caûm töôûng ñi giöõa moät coâng vieân

Haø Noäi vôùi raát nhieàu peùcgoâla. Söï thöïc, hai beân toâi
toaøn laø vöôøn rau deàn, deàn xanh, deàn tía, deàn ñoû;
giaøn toaøn thò laø giaøn möôùp, giaøn baàu. Moät vaøi giaøn
möôùp ñaõ troå hoa vaøng böôùm löôïn tíu tít. Maây bay
khoâng laøm vaån tröôùc sau dòp leã chuùc thoï. Chieàu
hoâm nay bình tónh laém. Sau moät traän möa, trôøi
baét ñaàu höûng naéng. AÙnh hoàng treân caùc thaân caây.
Toâi laâng laâng vui, ñoàng thôøi cuõng ngaïi ngaïi,
caùi ngaïi dó nhieân cuûa moät ngöôøi saép ñeán tröôùc moät
vó nhaân. Toâi ñaõ ñöôïc gaëp Cuï ôû Baéc Boä Phuû, ôû caùc
cuoäc míttinh, ôû maáy cuoäc hoäi nghò, nhöõng buoåi daï
hoäi taïi Nhaø haùt lôùn Thuû ñoâ. Nhöng töø ngaøy khaùng
chieán, toâi khoâng ñöôïc gaëp Cuï vaø bò kích thích
maïnh moãi khi nghe caùc baïn keå laïi nhöõng chuyeän
veà Cuï: Cuï ñaùnh voâleâ2, Cuï taêng gia, Cuï ñi kinh lyù
1. Naêm 1950.
2. Voâleâ: Boùng chuyeàn (tieáng Phaùp).

26

maët traän, Cuï ñem caùi vui vaø nieàm tin ñeán cho bao
nhieâu hoäi nghò. Cuï tieãn chaân caùc caùn boä tôùi thaêm
Cuï, moät buoåi chieàu laãn loän caây coái vaø möa gioù cuûa
chieán khu, v.v.. Cho neân laàn naøy ñi chuùc thoï Cuï,
toâi vaãn coù caùi naùo nöùc cuûa nhöõng buoåi ñaàu tieân
gaëp Cuï.
*
*

*

Toâi bieát tröôùc raèng Hoà Chuû tòch seõ giaûn dò
laém. Ñoái vôùi Cuï, caùi ngaøy troïng ñaïi naøy1 seõ cuõng
giaûn dò nhö moïi ngaøy thöôøng. Ngay baây giôø, ta coù
theå hình dung ñöôïc Hoà Chuû tòch trong ngaøy chieán
thaéng nay mai: nghóa laø giaûn dò voâ cuøng.
Toâi bieát tröôùc nhö vaäy. Chaúng coù gì ñaâu.
Nhöng sao maø raát khaùc. Vöôøn deàn daãn ñeán moät
khu raát ñoâng ngöôøi, nhieàu caây vaø nhieàu khoaûng
naéng. Choã naøo cuõng coù thieáu nhi. Chuùng nhaûy
tung taêng. Chæ nhìn theo chieàu maét loùng laùnh
cuûa chuùng cuõng bieát Cuï ôû choã naøo. Vaø toâi gaëp
Cuï. Moät caâu noùi vui cuûa Cuï. Moät caùi baét tay.
Chuïp aûnh. Nhöõng nuï cöôøi chung quanh. Toâi trôû
veà vôùi gia ñình. Traùn Cuï chieàu nay khoâng coù neùt
raên, nöôùc da hoàng saùng. Boä aùo kaki cuõ vaø meàm,
phôn phôùt traéng hoàng caøng toân nöôùc da, vaø laøm
cho cöû chæ thoaûi maùi, thanh nieân. Coù moät caùi gì
1. Ngaøy 19-5 (BS).

27

quyeán ruõ trong ñoâi maét thaúm saâu, phaûn aùnh
nhöõng khoùc cöôøi cuûa daân toäc. Caùi ngaïi ngaïi trong
toâi khoâng coøn nöõa. Toâi nghe trong toâi nhöõng lôøi
cuûa Chuû tòch. Giöõa Chuû tòch vaø toâi khoâng coù söï
caùch bieät naøo.
Tieáng “chuù” Cuï duøng ñeå goïi moïi ngöôøi, tieáng
“Baùc” moïi ngöôøi duøng ñeå goïi Cuï trao ñi ñoåi laïi, töï
nhieân, tíu tít, sum vaày, trong phoøng khaùch. Bao
vaây Hoà Chuû tòch ñaây laø caû Vieät Nam thu goïn do
nhöõng ñaïi bieåu muoân veû muoân maøu. OÂng Hoaøng
Quoác Vieät nhanh nheïn vaø nieàm nôû. Cuï Phan Taát
Tuaân raâu toùc baïc phô giöõ veû cung kính cuûa moät
nhaø nho. Linh muïc Phaïm Baù Tröïc xueà xoøa. Cuï
Toân Ñöùc Thaéng ngöôøi coâng nhaân laõo ñaïi. OÂng
Tröôøng Chinh nhoû nhaén noùi chuyeän vui veû cuøng
moïi ngöôøi. Chò Hoà Thò Minh ôû Hoäi nghò phuï nöõ
Baéc Kinh môùi veà, noùi leân ôû ñaây tieáng noùi yeâu
thöông cuûa Nam Boä. OÂng Phan Anh thaáp, vöõng
ñang nghó moät baøi taäp Kieàu möøng Cuï. Phoù Thuû
töôùng1 gaân guoác nhö moät böùc töôïng ñoàng. Ñaïi bieåu
thanh, coâng, noâng, phuï. Vaø laïi thieáu nhi. Thieáu
sinh quaân, thieáu nhi ngheä thuaät, thieáu nhi ñòa
phöông. Chaùu nhìn Baùc khoâng chôùp maét. Chaùu
beân vai Baùc nuõng nòu. Chaùu ngoài döôùi chaân Baùc,
1. Phaïm Vaên Ñoàng, baáy giôø laø Phoù Thuû töôùng Chính
phuû (BS).

28

ngheånh coå laïi haù moàm. Chaùu bieáu Baùc moät baøi
haùt. Chaùu daâng Baùc moät caây saùo moäc. Baùc hoûi
chaùu caùch thoåi, vaø chieàu chaùu, thoåi leân moät tieáng
daøi hôi khieán caùc chaùu nhaûy nhoùt, voã tay thích
chí. Anh huøng lao ñoäng, Anh huøng taêng gia ngoài
beân nhöõng boä tröôûng vaø caùc töôùng taù cuûa quaân
ñoäi nhaân daân. Daân quaân coù raát nhieàu ñaïi bieåu,
töôïng tröng cho söï tröôûng thaønh mau choùng cuûa
ñòa phöông quaân. Nhöõng anh huøng cuûa nhöõng
vuøng taïm bò giaëc chieám ñang giaèng co töøng taác
ñaát, töøng con ngöôøi vôùi giaëc. Bình Trò Thieân, xaõ
Phuøng Thöôïng - Sôn Taây, ñöôøng soá 5, Haø Noäi...
Laù côø ñoû theâu chæ vaøng: Vaïn thoï voâ cöông, taëng
phaåm cuûa Hoa kieàu möôøi tænh Vieät Baéc, choùi loïi
gian phoøng; ñaïi bieåu, oâng Vaên Trang, coøn giöõ
nguyeân phong thaùi cuûa